Heidi Leenaarts-Nijhof

Bestuurslid en directeur

United Economy

   

Welke samenleving wensen wij?

Nu de oude systemen afbrokkelen en we veel nieuwe maatregelen genomen zien worden met geld, is het tijd ons bewustzijn te vergroten over wat geld is, wat geld doet en hoe het anders kan. Dit is hét moment om onszelf de vraag te stellen wat voor samenleving we wensen en hoe geld daar dienstbaar aan te maken. Maatschappelijke dialoog hierover is een logische eerste stap. Doe je mee? De hashtag #AllUnited is hiervoor beschikbaar.

 

We zien nu hoe relatief geld is…

 

Hoe zou onze samenleving eruit zien als je geld even wegdenkt. Door corona zitten we in de situatie dat velen van ons thuis blijven. Want dat is het beste wat we kunnen doen. Maar dat geldt niet voor iedereen. De vitale functies moeten doorgaan, dus daar zijn de mensen volop aan het werk. Zorg, voedsel, drinkwater, noem maar op. Deze mensen zorgen dus voor degenen die thuis blijven. 

 

Waarom betekent de corona-crisis ook een economische crisis?

 

Als we in staat zouden zijn de samenwerking tussen mensen (en bedrijven) te organiseren zonder geld, dan zouden we precies hetzelfde doen als we nu doen. Een zo groot mogelijk deel zou thuis blijven en de rest zou zorgen voor de primaire behoeften van het geheel. Maar met één verschil: in de denkbeeldige wereld zonder geld zouden we geen economisch probleem hebben. We zouden slechts zien dat we ons gezamenlijke gedrag tijdelijk afstemmen op een nieuwe en heftige werkelijkheid. De reden dat we het in economische zin niet als een probleem zouden ervaren, is omdat de vitale functies gewoon doorgaan. Niemand zou economisch tekort komen. Mensen in de vitale functies doen hun werk en op die manier zorgen zij dat het voor de anderen mogelijk is thuis te blijven (want de thuisblijvers leveren daarmee hun beste bijdrage aan het geheel). 

 

In de denkbeeldige wereld zonder geld zouden we dus precies hetzelfde doen als in de werkelijke wereld. Maar in onze werkelijke wereld is er wél als een economisch probleem. Hoe kan dat? 

 

Het is goed te weten dat er in de historie van de mens hele economieën geweest zijn zonder geld. Tegenwoordig denken we vaak dat geld en economie vrijwel hetzelfde zijn, maar dat is niet zo. Economie wil zeggen dat mensen zich organiseren en samenwerken op zo’n manier dat in ieders behoeften en wensen wordt voorzien (als het goed is). Toen mensen in stammen woonden waar iedereen elkaar kende, waren dat ook al georganiseerde samenlevingen/ gemeenschappen. Vaak was geld daar niet nodig. Doordat de mensen elkaar kenden en elkaar aanspraken op hun verantwoordelijkheid, kon zo’n gemeenschap prima functioneren zonder geld. Geld werd vooral gebruikt voor het ruilen tússen stammen (want dan kende je elkaar minder goed). 

 

Werkelijk sámen leven, we zijn het niet verleerd

 

Heel interessant is het dat we in deze corona-crisistijd veel voorbeelden zien van samenwerkingen waar geen geld aan te pas komt. Zoals taxichauffeurs die zorgpersoneel gratis vervoeren. En horecabedrijven die overgebleven voedsel weggeven. Onze instincten om werkelijk sámen te leven, doen het blijkbaar nog goed. Overal zien we voorbeelden dat geld zeker niet de enige drijfveer is die mensen ertoe beweegt wat voor elkaar te doen. Sterker nog, intrinsieke drijfveren zetten aan tot enorme creativiteit, innovatie en waardecreatie. 

 

Desalniettemin is onze samenleving nog overwegend gebaseerd op geld. Geld is een ruilmiddel (althans dat zou het moeten zijn). Een middel om op grote schaal samen te kunnen werken. Maar doel en middel zijn verstrengeld geraakt. Geld werd steeds vaker een doel op zich. In uitvergrote vorm zien we dat terug in de enorme hoeveelheden geld die omgaan in de speculatieve markten. Daar is geld geen ruilmiddel meer, maar een speculatiemiddel. Een manier om met geld nog meer geld te verdienen. 

 

Maar ook op kleinere schaal en dichtbij zien we dat geld vaak dominant is. Het is onze mindset gaan overheersen: we laten (of lieten) ons grotendeels leiden door geld. Dáár zit de verklaring waarom onze samenleving een economisch probleem heeft wanneer we tijdelijk - en met een duidelijke reden - afzien van horecabezoek etc. In onze mindset heeft de overtuiging postgevat dat als iemand geen geld verdient, hij of zij het dan ook niet verdient om in z’n behoeften te voorzien.

Als dát het uitganspunt is van een samenleving, dan is het volkomen logisch dat mensen (en bedrijven) in paniek raken wanneer ze tijdelijk niet in staat zijn geld te verdienen. Wanneer dat op grote schaal gebeurt, zoals nu, dan mondt dat uit in een economische crisis. We voorzien dan een toekomst waarin heel veel mensen en bedrijven niet in staat zijn te verkrijgen wat ze nodig hebben om te functioneren. Met enorme consequenties zoals faillissementen, armoede, werkloosheid, leegstand, stress, polarisatie etc. Dat is opvallend, omdat we hierboven zagen dat als we geld buiten beschouwing laten, er voor niemand een tekort zou zijn. Nu niet en ook niet in de toekomst. In de ingebeelde samenleving zonder geld, zou de periode na de coronacrisis economisch heel soepel verlopen: iedereen zou gewoon weer opstarten en gebruik maken van elkaars diensten. De economie zou moeiteloos vanuit een tijdelijke ‘laagstand’ weer meer toeren gaan draaien (in de zin van meer economische uitwisseling tussen mensen en bedrijven). In economische zin zou er niets aan de hand zijn, behalve dat onze onderlinge uitwisselingen tijdelijk op een wat lager pitje hebben gestaan doordat veel mensen tijdens de corona-crisis inactief waren. Dat is niet erg, want in de periode van de verminderde economische bedrijvigheid was er tijdelijk ook geen vraag naar uitgaansmogelijkheden etc.

 

Wat kan onze beschaving aan?

 

Kunnen we het zonder geld? Hoe mooi zou dat zijn! Maar ik weet niet of we als mensheid en beschaving daar al ver genoeg voor ontwikkeld zijn. Een stukje inspiratie kan wel helpen in de goede richting: inspiratie in de vorm van deze prachtige video (Charles Eisenstein, Sacred Economics). 

 

Zolang een samenleving zonder geld niet haalbaar is, zullen we het mét geld moeten stellen. En daar zijn goede mogelijkheden voor. In een volgend blog zal ik ingaan op ‘circulair geld’ en wat dat is. Kort gezegd is circulair geld een ‘tussenvorm’; een veel dienstbaarder soort geld dan de euro. Een vorm van geld waarbij de onderlinge economische uitwisseling nog steeds in geld wordt uitgedrukt, maar waarbij het geld echt een ruilmiddel is. Zonder rente, speculatie en groeidwang. Zonder commerciële banken die het geld creëren en die aandeelhouderswinst willen behalen met het gecreëerde geld. En ook zonder speculatieve markten die dreigen om te vallen zodra de economie het om welke reden dan ook even wat rustiger aandoet.

 

Circulair geld is geld ván de gemeenschap, dienstbaar áán de gemeenschap. 

 

Arm door geld

 

Wat we uit bovenstaande kunnen leren, is dat het ‘gewone’ geld het als ruilmiddel (of smeermiddel) lang niet altijd zo goed doet als we denken. STRO heeft ooit een boekje geschreven met de titel ‘Arm door geld’. Dat is precies wat er in onze euro-economie ten tijde van een economische crisis gebeurt: mensen leven in armoede, bedrijven gaan failliet, en dat is niet te wijten aan een reëel tekort, maar uitsluitend aan een tekort aan circulerend geld in de samenleving. Door het tekort aan circulerend geld hapert de economische uitwisseling tussen mensen en bedrijven en dat heeft hele echte en pijnlijke gevolgen. Zoals armoede en daling van welvaart en welzijn. 

 

We hebben geen geld nodig, we hebben elkaar nodig

 

Kort gezegd: geld vervult een belangrijke functie in onze vergaand georganiseerde en wereldwijd verbonden economie en samenleving. Maar geld doet dat helaas lang niet altijd optimaal. Zo’n periode zit er nu ook weer aan te komen. Hopelijk trekken we (blijvend) lessen uit de corona-crisis en realiseren we ons dat we in essentie niets anders nodig hebben dan elkaar en de natuur om een waardevol, rijk en vervullend leven te leiden. Geld hebben we in wezen niet nodig. Wel kan het zeker handig zijn om (onder andere) gebruik te maken van het middel geld, maar dan moet dat geld wel dienend zijn aan de samenleving (en niet omgekeerd).

 

Nu de oude systemen afbrokkelen en we veel nieuwe maatregelen genomen zien worden met geld, is het tijd ons bewustzijn te vergroten over wat geld is en wat geld doet. En hoe het anders kan. Dit is hét moment om onszelf de vraag te stellen wat voor samenleving we wensen en hoe geld daar dienstbaar aan te maken. Maatschappelijke dialoog hierover is een logische eerste stap. Iedereen die wil kan dat oppakken. Doe je mee? De hashtag #AllUnited is daarvoor beschikbaar.

 

Heidi Leenaarts, initiatiefnemer en directeur coöperatie United Economy,  www.unitedeconomy.nl, #AllUnited

Heidi Leenaarts-Nijhof - In de transitie die zich in onze samenleving voltrekt gaan systeem- en mindsetverandering hand in hand. Daardoor lijkt het soms erg complex, bijna onmogelijk. Maar ik zie het inmiddels als een zeer boeiend en verrijkend proces. En het goede nieuws is: veranderingen kunnen ineens razendsnel gaan in onze tijd! Hoe we dit praktisch vormgeven met veel gelijkgestemde mensen en inmiddels zo'n 100 bedrijven? Kijk op www.unitedeconomy.nl.

 

Delen

Reacties

Door Bert Rorije van Bert Rorije op 31-03-2020 om 13:56
Beste Heidi, ik schrijf en blog veel over dit onderwerp. Vanuit de Scale of Significance dat de intrinsieke waarden van bedrijven zichtbaar, meetbaar en vergelijkbaar gaat maken en geld nog slechts als middel ziet. (www.ScaleofSignificance.org), en Manifesto, de accountant en coach van betekenisvolle ondernemers (www.Manifesto.nl) en namens mezelf.

Nog maar een paar dagen geleden schreef ik samen met Erik Friedeberg een uitgebreide blog op ditzelfde forum. Ik doe dat onder de hashtag #dewereldnadecoronacrisis en iemand anders opperde vanmorgen weer een andere hashtag

Ik denk dat het goed is om de handen te bundelen en alles over dit onderwerp eenzelfde hashtag te geven, maar ik twijfel nog een beetje over jouw voorstel.

Bert Rorije.
Door A. K. van n.v.t. op 01-04-2020 om 22:10
Ik blijf me verbazen over hoe iedereen toch een nieuwe lading geeft aan ideeën die al zoveel decennia bestaan.
Ondertussen blijft vooral het oude systeem ook bestaan.

Ernst Friedrich Schumacher wist in 1973 al (en daarvoor zullen er al honderden zijn geweest) een standaardboek ("Small is Beautiful") hier over te schrijven.

Waar is de broodnodige kanalisering van deze ideeën ??
Zeker in deze tijd. Alsjeblieft, bundel krachten nú om een krachtig signaal naar het kabinet over te brengen (en dat te blijven doen).
Door Henry Mentink van Veerhuis op 01-04-2020 om 22:56
We kunnen toch ook allebei gebruiken: #AllUnited #dewereldnadecoronacrisis ?
Ik voeg graag het Veerhuis initiatief om de Aarde vrij te maken onder beiden.
De tijd Coro-na vraagt om totaal nieuwe manier van zaken doen. Niet meer handelen in grond zal het grootste voordeel opleveren. Wereldwijd niet meer handelen in grond bespaart elke wereldburger € 17.000 per jaar - levenslang. Een soort omgekeerd basisinkomen - een basisverlichting.
Zie: shorturl.at/beAP3
Doe mee met de actie die vermeldt staat onderaan deze belog en dan gaan we samen met jou de hele Aarde op de Werelderfgoedlijst zetten.
De Aarde is toch ons erfgoed
Het is geen verdienmodel, maar een dienmodel.
Erfgoed algoed
Groet Herny

Uw reactie toevoegen

NIEUW: Iedereen kan reageren
Wilt u ook een bijdrage leveren aan een gezonde en gerespecteerde financiële sector, maar bent u geen ambassadeur?! Het New Financial Forum opent haar deuren voor iedereen die wil reageren op berichten van haar ambassadeurs. Met één restrictie: geen anonieme reacties.
 
 
 
  • Bijdragen die geen betrekking hebben op het onderwerp (zogeheten ‘off-topic’ bijdragen) kunnen door de redactie worden verwijderd.
  • Bijdragen die naar interpretatie van de redactie beledigend of bedreigend zijn voor personen, groepen of volkeren, worden geweerd.
  • Het plaatsen van persoonlijke informatie van derden (zoals privé- en/of emailadressen, namen, telefoonnummers) is niet toegestaan.
  • Persoonlijke gegevens geplaatst op het forum, zoals telefoonnumers of (e-mail)adressen worden zoveel mogelijk van de site geweerd o.m. omwille van de privacybescherming.
  • Teksten, advertenties en internetlinks van promotionele dan wel commerciële aard mogen niet worden geplaatst.
  • In een bijdrage opgenomen URL's zijn toegestaan zolang de websites waarnaar zij verwijzen niet commercieel, beledigend of aanstootgevend van aard zijn.
  • Bijdragen die lange, gekopieerde stukken tekst van andere websites bevatten, worden geweerd.
  • Bijdragen waarop auteursrechten rusten en/of die zonder toestemming openbaar worden gemaakt, worden geweerd.
  • De redactie behoudt zich het recht voor om lange stukken tekst in te korten.
  • Het gebruik van kapitalen is niet toegestaan, net als het overdreven gebruik van vet, cursief of onderstreepte tekst.
  • De redactie behoudt zich het recht voor om een discussie te sluiten of een reactie te verwijderen, zonder dat dit vooraf wordt aangekondigd.
  • Ziet u een bijdrage staan die naar uw mening niet aan de spelregels voldoet? Ga dan niet zelf met de poster in discussie, maar meld het de redactie via het contactformulier.