Dr Kaj Morel

Oprichter/eigenaar

De Zaak van Betekenis

   

Wie voedt de koning op?

In de vrije markt zijn consumenten heilig. Bedrijven doen alles om hen te paaien en tegemoet te komen. De klant is koning en de koning wil je niet kwijtraken als klant. Of beter gezegd: het is het goud van de koning dat je niet wil verliezen.

 

Maar wat doe je als de koning zich onverantwoordelijk gedraagt? Als hij een te groot deel van de oogst voor zichzelf opeist. Als hij geen oog heeft voor de noden van zijn medemensen. Als hij maar blijft schransen van zijn rijkelijk gevulde dis, terwijl op zijn landerijen geen wild meer rondloopt en in zijn beken geen vis meer zwemt. Als hij door valse raadgevers ingefluisterd krijgt dat het prima is om de kooplui die hem van zijn waren voorzien zo min mogelijk te betalen. Of als hij domweg geen idee heeft hoe het in het land gaat omdat hij nooit buiten de muren van zijn kasteel komt. Kunnen we de koning dan tot de orde roepen en aanspreken op zijn gedrag? Wie voedt de koning op?

 

Er is iets merkwaardigs aan de hand. Als we als mensen onder elkaar zijn, binnen ons gezin of onder vrienden, helpen we elkaar om ons op een manier te gedragen die we acceptabel, plezierig en verantwoord vinden. Daarom spreken we onze kinderen aan als ze zich niet aan hun afspraken houden, andere kinderen pesten of speelgoed afpakken. We vragen onze vrienden waarom ze niets van zich laten horen, nooit een rondje geven of zich onaardig gedragen. Socialisatie heet dat. We vinden het volstrekt normaal om elkaar op te voeden. We verwachten dat ook.

 

Zodra we echter de wereld van de markt betreden en van mens consument worden, gelden er plotseling andere regels. Opeens mogen we ons als koningen gedragen en doen met ons goud wat we willen. We hoeven ons van niemand iets aan te trekken en aan niemand verantwoording af te leggen. We schakelen ons geweten tijdelijk uit en laten ons leiden door de regels van de markt in plaats van door onze gebruikelijke omgangsvormen.

 

Stel je voor dat je sigaretten koopt en de persoon na jou pakt het pakje uit je handen en geeft het terug aan de kassière met de mededeling: “Die mag je niet kopen. Sigaretten zijn slecht voor je”. Even later sta je op het punt een kledingwinkel binnen te gaan als iemand de ingang blokkeert met de mededeling: “Ik zou hier niet naar binnen gaan. Deze kleding is tot stand gekomen door uitbuiting van mensen in Bangladesh”. Als je niet verbouwereerd afdruipt, word je waarschijnlijk boos en vertel je de ander zich met zijn eigen zaken te bemoeien. Opeens is het helemaal niet ok als iemand je probeert op te voeden.

 

Ik verbaas me hierover. Zaken die we thuis en op school volstrekt normaal vinden en die het fundament vormen van onze opvoeding als mens – eerlijk zijn, rekening houden met elkaar, elkaar verder helpen, delen – zijn op de markt niet nastrevenswaardig. Integendeel. Bemoei je met je eigen zaken. Jij hebt mij niet te vertellen wat ik wel en niet mag kopen en consumeren.  

 

Jarenlange beïnvloeding door het vrijemarktdenken heeft ons doen geloven dat de markt onze zaken het beste regelt en onze belangen het beste behartigt als we hem zijn gang laten gaan en niet verstoren. Want anders gaat het mis. Mensen die zich met de markt bemoeien zijn betuttelaars die onze individuele vrijheid beknotten en onze economie in gevaar brengen. Een verwerpelijke soort, die betuttelaars.

 

Wat we lijken te vergeten is dat wij die markt bevolken. De markt zijn gang laten gaan, betekent ons, consumenten, onze gang laten gaan. En dat is misschien niet zo’n goed idee, al die koningen bij elkaar. Zouden we dan toch niet een beetje willen betuttelen? Een beetje opletten dat die kroondragers het niet te gortig maken en geheel onbedoeld het land te gronde richten? Moeten we dat ongemoeid laten?

 

Ik krijg ineens een geweldig idee voor een nieuwe school. Naar deze school sturen we onze kinderen met de volgende boodschap: ga jullie gang, leef je uit. Doe waar jullie zin in hebben. Er zijn geen meesters en juffen om jullie in de gaten te houden. Niemand vertelt jullie wat je wel of niet mag doen. Dat bepalen jullie helemaal zelf. Veel plezier, geniet ervan. We zien jullie wel weer een keer.

Dr Kaj Morel - Iedereen wil van betekenis zijn. Nu onze economie nog. Na een wetenschappelijke loopbaan in consumentengedrag, productontwikkeling en marketing zet ik me vanaf 2007 in voor de ontwikkeling van de betekeniseconomie en identiteitsmarketing. Nu doe ik dat met mijn eigen bedrijf De Zaak van Betekenis, als bestuurslid van de stichting Betekeniseconomie in Twente, als identiteitsmarketeer bij Zorggroep Sint maarten en als lector New Marketing bij Avans.

 

Delen

Reacties

Door Thera van Osch van OQ Consulting BV op 20-03-2019 om 12:30
Goed artikel Kai!
Vanuit de feministische economie is hierop al jaren gehamerd. Het gaat in feite om een paradigma discussie. Onze neoliberale economie modelleert en consolideert de maatschappij vanuit een selectief gezichtspunt, waarin het marktdenken centraal staat. Menselijke verhoudingen worden gereduceerd tot ruilverhoudingen, die verklaard worden vanuit het paradigma van de 'homo economicus', een theoretische constructie van de een-dimensionale rationale mens die maximale behoefte nastreeft tegen minimale kosten. Dit mensbeeld (voortkomend uit het 18e eeuwse utilitarisme) is de basis van de neo-liberale markteconomie. Het 'verklaart' de werking van de markt. Vervang je het door het mensbeeld van de 'Caring Human Being' zoals jij beschrijft, dan kloppen de economische modellen niet meer, dan stort het economisch model in, en dan weten economen niet meer hoe ze een macro-economisch beleid ze moeten uitstippelen.
Vanuit de 'Open Academy for Caring Economics' werken wij aan een paradigma-shift in het economisch denken naar een economisch model "that cares for people and cares for the planet".
Door Olette Bollen van Connect4Value op 22-03-2019 om 11:41
Mooi artikel Kaj!

Helemaal mee eens.

Helaas hebben we het er zelf zo naar gemaakt.
Hoe dogmatisch en krampachtig het 'klantdenken' binnen veel bedrijven momenteel wordt gebezigd geeft ook niet veel ruimte aan perspectief op andere rollen van die zelfde klant en belangen van andere stakeholders.

Lichtpuntje is dat we dit denken dan ook zelf kunnen veranderen, we hebben het immers zelf gecreëerd. De kunst is om mensen op een andere manier te leren kijken.

Vanuit Connect4Value ondersteunen we het ontwikkelen van zo'n nieuwe manier van kijken door samenwerkingen tussen verschillende organisaties te begeleiden en coachen.

Uw reactie toevoegen

NIEUW: Iedereen kan reageren
Wilt u ook een bijdrage leveren aan een gezonde en gerespecteerde financiële sector, maar bent u geen ambassadeur?! Het New Financial Forum opent haar deuren voor iedereen die wil reageren op berichten van haar ambassadeurs. Met één restrictie: geen anonieme reacties.
 
 
 
  • Bijdragen die geen betrekking hebben op het onderwerp (zogeheten ‘off-topic’ bijdragen) kunnen door de redactie worden verwijderd.
  • Bijdragen die naar interpretatie van de redactie beledigend of bedreigend zijn voor personen, groepen of volkeren, worden geweerd.
  • Het plaatsen van persoonlijke informatie van derden (zoals privé- en/of emailadressen, namen, telefoonnummers) is niet toegestaan.
  • Persoonlijke gegevens geplaatst op het forum, zoals telefoonnumers of (e-mail)adressen worden zoveel mogelijk van de site geweerd o.m. omwille van de privacybescherming.
  • Teksten, advertenties en internetlinks van promotionele dan wel commerciële aard mogen niet worden geplaatst.
  • In een bijdrage opgenomen URL's zijn toegestaan zolang de websites waarnaar zij verwijzen niet commercieel, beledigend of aanstootgevend van aard zijn.
  • Bijdragen die lange, gekopieerde stukken tekst van andere websites bevatten, worden geweerd.
  • Bijdragen waarop auteursrechten rusten en/of die zonder toestemming openbaar worden gemaakt, worden geweerd.
  • De redactie behoudt zich het recht voor om lange stukken tekst in te korten.
  • Het gebruik van kapitalen is niet toegestaan, net als het overdreven gebruik van vet, cursief of onderstreepte tekst.
  • De redactie behoudt zich het recht voor om een discussie te sluiten of een reactie te verwijderen, zonder dat dit vooraf wordt aangekondigd.
  • Ziet u een bijdrage staan die naar uw mening niet aan de spelregels voldoet? Ga dan niet zelf met de poster in discussie, maar meld het de redactie via het contactformulier.